Trang thông tin điện tử

Sở Khoa học và Công nghệ

A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Đổi mới toàn diện cơ chế quản lý trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Tạo hành lang pháp lý thông thoáng, kiên định bảo vệ sức khỏe cộng đồng

 

1. “Sức khỏe người dân là trên hết, trước hết” - “ Nếu không vệ sinh an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không thể đủ được”.

Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hiện đang là tâm điểm thu hút sự quan tâm sâu sắc của dư luận xã hội, cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước, cũng như các đại biểu Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI. Sau hơn một thập kỷ thi hành Luật An toàn thực phẩm năm 2010, hệ thống pháp luật về an toàn thực phẩm (ATTP) của Việt Nam đã bộc lộ những hạn chế, bất cập trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ chế biến, sự đa dạng của các dòng sản phẩm mới và sự phức tạp của thị trường lưu thông.

Quán triệt chỉ đạo mang tính chiến lược và xuyên suốt của Tổng Bí thư Tô Lâm: “ Nếu không vệ sinh an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không thể đủ được”, Bộ Y tế cùng cơ quan soạn thảo xác định việc hoàn thiện thể chế Luật ATTP (sửa đổi) phải xuất phát từ yêu cầu tăng cường quản lý, đặt sức khỏe Nhân dân lên trên hết và trước hết. Tư duy quản lý mới đòi hỏi phải chủ động phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ mất ATTP. Xã hội không thể tiếp tục duy trì cơ chế bị động, chỉ xử lý hậu kiểm khi các sản phẩm kém chất lượng, thổi phồng công dụng hoặc không an toàn đã được lưu hành rộng rãi và ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng.

Tuy nhiên, phòng ngừa nguy cơ không đồng nghĩa với việc tạo thêm rào cản hành chính. Tinh thần chỉ đạo của Chính phủ tại Nghị quyết số 184/NQ-CP ngày 09/7/2026 là xây dựng Luật ATTP (sửa đổi) theo hướng đổi mới toàn diện tư duy quản lý: chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên cơ sở khoa học và phân tích nguy cơ, phù hợp với thông lệ quốc tế, vừa nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe nhân dân, vừa kiến tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch và bền vững cho doanh nghiệp.

2. Cải cách phương thức quản lý thực phẩm nhưng hạn chế xáo trộn kinh doanh của doanh nghiệp, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính, tiến tới xóa bỏ doanh nghiệp làm ăn trục lợi, làm giàu bất chính trên sức khỏe của người dân. Đổi mới dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp theo quy định quốc tế và thực tiễn tại Việt Nam.

Nội dung trọng tâm đầu tiên trong làn sóng cải cách của dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) chính là phương thức quản lý sản phẩm. Trước đây, theo Luật An toàn thực phẩm 2010, tất cả các sản phẩm thực phẩm bao gói sẵn đều phải chứng nhận hợp quy theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) và đăng ký công bố có thời hạn. Quy định này không phù hợp với thông lệ quốc tế và không thực tế do tính đa dạng của các sản phẩm thực phẩm.

Tại dự thảo Luật quy định 03 hình thức quản lý sản phẩm thực phẩm: (1) Đăng ký bản công bố sản phẩm  (2) Công bố tiêu chuẩn sản phẩm (3) Miễn đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm và nêu rõ các sản phẩm đã đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm quy định không phải thực hiện thông báo công bố tiêu chuẩn cơ sở theo quy định của pháp luật về quy chuẩn, tiêu chuẩn.

2.1. Hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm:

Hầu hết các sản phẩm thực phẩm áp dụng công bố tiêu chuẩn sản phẩm như đa số thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn, các phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, hương liệu thực phẩm; dụng cụ, vật liệu, bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm,..quy định tại điểm b khoản 2 Điều 46 và khoản 2 Phụ lục I dự thảo Luật.  Tổ chức, cá nhân được quyền sản xuất, kinh doanh và lưu thông sản phẩm ngay sau khi hoàn thành việc nộp hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm và phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính chính xác, hợp pháp của hồ sơ và chất lượng, an toàn thực phẩm đối với sản phẩm đã công bố theo quy định tại khoản 4 Điều 46 dự thảo Luật.

Đây là cơ chế tương tự việc tự công bố sản phẩm theo quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP, cơ quan quản lý sẽ không thẩm định hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm của cơ sở mà sẽ thực hiện hậu kiểm sản phẩm lưu hành trên thị trường theo hồ sơ cơ sở đã công bố, vì vậy đây hoàn toàn là hình thức hậu kiểm, không phải tiền kiểm núp bóng hậu kiểm.

2.2. Hình thức miễn đăng ký công bố sản phẩm và công bố tiêu chuẩn sản phẩm:

Dự thảo Luật đã quy định các trường hợp miễn đăng ký công bố sản phẩm và miễn công bố tiêu chuẩn sản phẩm tại điểm c khoản 2 Điều 46 và khoản 3 phụ lục I bao gồm: các sản phẩm không lưu thông trên thị trường, dùng để sản xuất nội bộ, sản phẩm chưa được tiêu chuẩn hoá như sản phẩm tươi sống hoặc sơ chế chế biến nhỏ lẻ, thực phẩm sơ chế chưa bao gói; thực phẩm sau khi được chế biến trong kinh doanh thức ăn đường phố; thực phẩm được sản xuất tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ; thực phẩm tại cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và các nguyên liệu thực phẩm… Các sản phẩm này sẽ phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm và điều kiện về cơ sở hoặc nơi chế biến và được thực hiện giám sát trong quá trình lưu thông trên thị trường.

So với phạm vi tại quy định hiện hành, nhóm sản phẩm được miễn tại dự thảo Luật rộng hơn và được cụ thể hơn, đây cũng là một nội dung cải cách hành chính, góp phần thông thoáng môi trường kinh doanh.

2.3. Hình thức đăng ký bản công bố sản phẩm.

Đây là nhóm sản phẩm nhận được nhiều quan tâm của dư luận, doanh nghiệp trong thời gian vừa qua.

- Tại khoản 2 Điều 46 dự thảo Luật đã đề ra các nguyên tắc phân loại hình thức quản lý thực phẩm và ban hành cụ thể Danh mục nhóm thực phẩm phải thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm Phụ lục I Dự thảo Luật, bao gồm: (1) Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ; (2) Thực phẩm dinh dưỡng y học; (3) Thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt; (4) Sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ đến 36 tháng tuổi; (5) Thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khoẻ. Việc xây dựng các nhóm sản phẩm đăng ký công bố đều phù hợp với quy định của Codex và tham khảo kinh nghiệm quản lý các nước Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Úc, Canada,...

Dự thảo Luật đã xây dựng theo hướng hạn chế phát sinh nhóm sản phẩm so với với quy định trước khi giữ nguyên 04 nhóm sản phẩm để tránh việc xáo trộn trong quá trình thực thi của doanh nghiệp.

Ngoài ra, kế thừa quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP về các trường hợp thay đổi, bổ sung sau công bố, các trường hợp phải thực hiện lại đăng ký bản công bố sản phẩm và công bố tiêu chuẩn sản phẩm, hầu hết các trường hợp thay đổi, bổ sung chỉ thực hiện thông báo, cơ sở được tiếp tục sản xuất, kinh doanh kể từ khi hoàn thành việc nộp thông báo; chỉ các trường hợp thay đổi bản chất sản phẩm cần phải thực hiện lại việc đăng ký bản công bố sản phẩm như thay đổi về thành phần, hàm lượng hoặc khối lượng các thành phần có tác dụng; dạng bào chế; công dụng; đối tượng; liều dùng hoặc lượng dùng khuyến nghị; cơ sở sản xuất.

3. Những điểm mới mang tính chất đột phá với mục đích bảo vệ người tiêu dùng.

3.1. Giải quyết vấn đề nhức nhối đối với nhóm thực phẩm bổ sung:

Trong thời gian vừa qua diễn ra nhiều vụ việc được cơ quan chức năng phát hiện và xử lý liên quan thực phẩm giả, thổi phồng tính năng, công dụng lừa dối khách hàng… đều tập trung ở nhóm sản phẩm thực phẩm bổ sung. Một số thực phẩm bổ sung tự công bố, tự quảng cáo dẫn đến thổi phồng tính năng, công dụng sản phẩm, ví dụ: Diễn viên Vân Hugo bị phạt 70 triệu đồng do “quảng cáo lố” công dụng của sữa, hàng loạt người nổi tiếng cũng bị dư luận chỉ trích trong thời gian vừa qua như Hoa hậu Nguyễn Thúc Thùy Tiên, Hằng Du Mục, Quang Linh Vlogs - các TikToker sở hữu hàng triệu lượt theo dõi đã phải liên tục xin lỗi sau khi livestream (phát trực tiếp) bán hàng với những lời quảng cáo lố, sai sự thật, thổi phồng công dụng sản phẩm. Nhóm sản phẩm này đưa vào tiền kiểm sẽ khắc phục được tình trạng bất cập trong thời gian vừa qua, bảo đảm tính công bằng trong kinh doanh giữa các doanh nghiệp, góp phần bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

Chính trong nội bộ các doanh nghiệp cũng có các quan điểm khác nhau. Hầu hết doanh nghiệp uy tín, làm ăn chân chính đề nghị không đánh đồng giữa các sản phẩm bổ sung thực sự có công dụng đúng như công bố khuyến cáo với các sản phẩm chỉ bổ sung không đáng kể vitamin, khoáng chất không có công dụng; cơ quan quản lý nhà nước cần phải áp dụng cơ chế đăng ký công bố sản phẩm để xem xét tài liệu khoa học nghiên cứu, chứng minh công dụng đối với thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khỏe để bảo đảm tính công bằng, minh bạch thông tin, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và người tiêu dung.

Vì vậy, dự thảo Luật đã đưa ra quy định quản lý theo 02 cơ chế thực phẩm bổ sung để doanh nghiệp lựa chọn:

(1) Thực phẩm bổ sung thông thường chưa được nghiên cứu bài bản về sản phẩm bao gồm công dụng, tiêu chuẩn thì không được công bố khuyến cáo sức khỏe và được áp dụng hình thúc công bố tiêu chuẩn sản phẩm;

(2) Thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe phải áp dụng hình thức đăng ký công bố sản phẩm do cần có nghiên cứu bài bản về công dụng, hồ sơ kỹ thuật để chứng minh tiêu chuẩn sản phẩm, độ ổn định để đánh giá hạn sử dụng sản phẩm.

Việc đưa nhóm thực phẩm bổ sung có khuyến cáo sức khỏe phù hợp theo Codex. Nguyên tắc của Codex là nếu công bố về hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; công bố về sức khỏe phải dựa trên bằng chứng khoa học phù hợp, không gây hiểu nhầm và đáp ứng điều kiện áp dụng công bố. Codex không tự động cho phép mọi thực phẩm có bổ sung vitamin, khoáng chất được công bố tác dụng sức khỏe và không chủ trương bổ sung vitamin, khoáng chất một cách tùy tiện. Việc bổ sung phải có mục đích dinh dưỡng phù hợp, có cơ sở khoa học, bảo đảm an toàn dựa trên tổng lượng hấp thụ và không gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.

Từ quy định này, người dân sẽ được sử dụng sản phẩm đúng nhu cầu dinh dưỡng, đúng mục đích bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe và đúng giá trị thật của sản phẩm với số tiền bỏ ra.

3.2. Giấy đăng ký công bố sản phẩm không phải có hiệu lực vĩnh viễn, các cơ sở phải tăng cường tính tuân thủ pháp luật.

Một điểm mới trong dự thảo Luật là quy định về hiệu lực giấy đăng ký bản công bố sản phẩm là 05 năm.

Việc gia hạn giấy đăng ký bản công bố sản phẩm là thủ tục đơn giản, chỉ cần khai báo thông tin: các thông tin lưu hành sản phẩm; thông tin vi phạm, thu hồi và sự cố không đảm bảo an toàn thực phẩm trong nước và nước ngoài, cập nhật thông tin duy trì điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm của cơ sở sản xuất. Ngay sau khi điền đầy đủ thông tin trên cơ sở dữ liệu hoặc nộp thông báo gia hạn (trường hợp chưa hoàn thiện cơ sở dữ liệu) cơ sở vẫn giữ số đăng ký bản công bố sản phẩm cũ và được tiếp tục hoạt động sản xuất, kinh doanh mà không cần chờ xét duyệt; cơ chế gia hạn tự động không gây ách tắc, không phát sinh giấy phép con và chi phí, thời gian của doanh nghiệp.

Đồng thời, cơ chế này là cần thiết để cơ quan quản lý làm sạch dữ liệu, loại bỏ các sản phẩm không tồn tại trên thực tế; công khai thông tin cho người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm đảm bảo an toàn thực phẩm; phục vụ công tác hậu kiểm; phục vụ công tác đánh giá nguy cơ, qua đó tăng tính tuân thủ pháp luật của cơ sở lưu hành sản phẩm.

3.3.  Công khai “Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm” và “Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm” – Minh chứng lưu hành hợp pháp của sản phẩm, biện pháp tự hậu kiểm từ chính người tiêu dùng.

Tại dự thảo Luật yêu cầu trên nhãn bao bì sản phẩm phải in thông tin “Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm” và “Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm”. Đây là căn cứ quan trọng giúp cơ quan quản lý và lực lượng chức năng trong công tác hậu kiểm, kiểm tra nhanh tính hợp pháp của sản phẩm trên thị trường. Đồng thời giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm đã hoàn thành thủ tục pháp lý trước khi lưu thông, gắn liền nghĩa vụ công khai thông tin với trách nhiệm trực tiếp của tổ chức, cá nhân đứng tên công bố hồ sơ. Hơn nữa, người tiêu dùng hoàn toàn có thể dựa vào các số này để tra cứu thông tin công khai của sản phẩm tại hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm.

Về phía doanh nghiệp, đây cũng là một bước cải cách hành chính khi sản phẩm công khai số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm và số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm trên nhãn hàng hóa thì sẽ không cần thực hiện việc công bố tiêu chuẩn áp dụng và ghi trên nhãn hàng hóa theo quy định tại Điều 23 Luật chất lượng sản phẩm hàng hóa.

Các quy định này đều là những điểm sáng tại dự thảo Luật theo hướng không tăng cường hậu kiểm mà buông lỏng tiền kiểm, tất cả đều vì sức khỏe, tính mạng của người dân, trao quyền giám sát cho nhân dân là những người tiêu dùng thông thái khi lựa chọn sản phẩm. Dự thảo Luật cũng đưa ra quy định về thời gian chuyển tiếp từ 24-36 tháng nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp tục sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bị gián đoạn và có thời gian để chuẩn bị triển khai cho các quy định tại dự thảo Luật mới như thời  gian để cập nhật số đăng ký bản công bố sản phẩm, số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm; cập nhật hồ sơ lên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm; thời gian sử dụng bao bì cũ đã in ấn,…Bên cạnh đó còn cho phép các sản phẩm đang lưu thông trên thị trường được sử dụng đến hết hạn của sản phẩm.

Thực phẩm là một hàng hóa đặc biệt, tác động của an toàn thực phẩm có thể là ngay lập tức, cũng có thể có tác động âm thầm đối với cả thế hệ. Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật thuần túy, mà là một bước đột phá thể chế, thể hiện sự trưởng thành trong tư duy quản lý nhà nước: lấy người dân làm trung tâm phục vụ, lấy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp làm động lực, và lấy các tiêu chuẩn khoa học quốc tế làm thước đo chất lượng, qua đó cho phép chúng ta kỳ vọng vào một bước tiến trong ngành an toàn thực phẩm vừa mang tính thực chất, vừa đi theo đường dài.

VFA