Hướng dẫn trình tự xây dựng và công bố tiêu chuẩn cơ sở

Tiêu chuẩn cơ sở – công cụ quan trọng giúp tổ chức, doanh nghiệp kiểm soát và nâng cao chất lượng sản phẩm

Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát chất lượng, chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh của sản phẩm. TCCS là căn cứ để tổ chức, doanh nghiệp xác định các yêu cầu kỹ thuật, chỉ tiêu chất lượng và phương pháp kiểm soát phù hợp với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ hoặc quá trình thuộc phạm vi hoạt động của mình.

Nhằm giúp các tổ chức, doanh nghiệp xây dựng và công bố tiêu chuẩn cơ sở đúng quy định của pháp luật, Sở Khoa học và Công nghệ hướng dẫn một số nội dung cơ bản về trình tự xây dựng và công bố TCCS theo Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN ngày 09/4/2026 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quy định chi tiết xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn.

1. Phương thức xây dựng tiêu chuẩn cơ sở

Theo Điều 21 Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN, TCCS được xây dựng theo một trong hai phương thức:

Thứ nhất, chấp nhận tiêu chuẩn có sẵn thành TCCS. Cơ sở có thể lựa chọn TCVN, tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực hoặc tiêu chuẩn nước ngoài tương ứng để chấp nhận thành TCCS, bảo đảm phù hợp với đối tượng, điều kiện áp dụng và yêu cầu quản lý của mình.

Thứ hai, tự nghiên cứu, xây dựng TCCS. Việc xây dựng được thực hiện trên cơ sở kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ, kết quả thử nghiệm, đánh giá, phân tích, thực nghiệm và kinh nghiệm thực tiễn.

Việc lựa chọn phương thức xây dựng cần căn cứ vào đặc điểm sản phẩm, yêu cầu kỹ thuật, điều kiện sản xuất và khả năng kiểm soát chất lượng của cơ sở.

2. Trình tự xây dựng và công bố tiêu chuẩn cơ sở

Theo Điều 22 Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN, trình tự xây dựng và công bố TCCS được thực hiện phù hợp với quy mô, chức năng quản lý và loại hình sản xuất, kinh doanh của cơ sở, gồm các bước cơ bản sau:

Bước 1. Nghiên cứu, biên soạn dự thảo TCCS

Cơ sở tổ chức nghiên cứu, biên soạn dự thảo TCCS phù hợp với đối tượng cần tiêu chuẩn hóa. Trường hợp cần thiết, cơ sở có thể mời đại diện cơ quan, tổ chức, cá nhân hoặc Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia có liên quan tham gia biên soạn.

Dự thảo cần xác định rõ phạm vi áp dụng, các yêu cầu kỹ thuật, chỉ tiêu chất lượng, phương pháp thử hoặc phương pháp đánh giá và những nội dung cần thiết khác tùy theo đối tượng tiêu chuẩn.

Bước 2. Tổ chức lấy ý kiến đối với dự thảo

Trong trường hợp cần thiết hoặc thuộc trường hợp phải lấy ý kiến theo quy định, cơ sở tổ chức lấy ý kiến đối với dự thảo TCCS bằng hình thức gửi văn bản đến các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan hoặc tổ chức hội nghị, hội thảo lấy ý kiến.

Hồ sơ gửi lấy ý kiến gồm dự thảo TCCS kèm theo thuyết minh. Thuyết minh được xây dựng trên cơ sở mẫu tại Phụ lục IV ban hành kèm theo Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN.

Bước 3. Xử lý ý kiến, hoàn thiện dự thảo và lập hồ sơ

Sau khi lấy ý kiến, cơ sở tổ chức tổng hợp, xử lý các ý kiến góp ý và hoàn thiện dự thảo TCCS.

Hồ sơ dự thảo gồm:

- Dự thảo TCCS kèm theo thuyết minh;

- Bản tổng hợp, xử lý ý kiến của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong trường hợp thực hiện lấy ý kiến.

Bước 4. Thẩm tra dự thảo TCCS

- Cơ sở tổ chức thẩm tra dự thảo nhằm bảo đảm TCCS tuân thủ các nguyên tắc theo quy định tại Điều 6 và Điều 10a của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

- Việc thẩm tra cần chú trọng tính khoa học, tính chính xác, tính khả thi của các yêu cầu kỹ thuật; sự phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc áp dụng và các quy định pháp luật có liên quan.

Đối với TCCS của hội, hiệp hội sử dụng để chứng nhận theo khoản 2 Điều 44 của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, phải thực hiện thêm các yêu cầu riêng quy định tại Điều 25 Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN.

Bước 5. Quyết định công bố TCCS

Sau khi hoàn thiện dự thảo và thực hiện thẩm tra, người đứng đầu cơ sở xem xét, quyết định bằng văn bản công bố TCCS.

Hồ sơ công bố TCCS phải được lưu trữ tại cơ sở để phục vụ việc quản lý, áp dụng, kiểm tra và rà soát khi cần thiết.

Bước 6. Thông báo việc công bố TCCS

Theo khoản 3 Điều 22 Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN, cơ sở có trách nhiệm thông báo việc công bố TCCS qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày công bố TCCS.

Nội dung thông báo thực hiện theo khoản 3 Điều 15 Nghị định số 22/2026/NĐ-CP và khoản 2 Điều 20 của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

3. Yêu cầu về ký hiệu và nội dung tiêu chuẩn cơ sở

Theo Điều 24 Thông tư số 13/2026/TT-BKHCN, ký hiệu TCCS gồm số hiệu, năm công bố và chữ viết tắt tên cơ sở công bố tiêu chuẩn.

Ví dụ: TCCS 26:2026/XXX, trong đó:

• TCCS là chữ viết tắt của tiêu chuẩn cơ sở;
• 26 là số hiệu tiêu chuẩn;
• 2026 là năm công bố;
• XXX là chữ viết tắt tên cơ sở công bố tiêu chuẩn.

Nội dung TCCS cần bảo đảm các phần chính gồm mục lục, phần thông tin mở đầu, phần cơ bản và phần thông tin bổ sung. TCCS phải quy định rõ phạm vi áp dụng, được trình bày ngắn gọn, rõ ràng, chính xác, đơn nghĩa, không gây nhầm lẫn. Đối với tiêu chuẩn quy định yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thử, các yêu cầu cần cụ thể và có thể đánh giá bằng phương tiện hiện có của cơ sở hoặc phòng thử nghiệm trong nước, nước ngoài.

Cơ sở có thể tham khảo TCVN 1-2:2025 về khuôn khổ, mẫu trình bày và thể hiện nội dung TCCS.

Sở Khoa học và Công nghệ khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp quan tâm áp dụng tiêu chuẩn cho sản phẩm, hàng hóa để nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của tổ chức, doanh nghiệp.