Quy định mới về đào tạo chuyên gia đánh giá, thử nghiệm viên, giám định viên, chuyên gia năng suất chất lượng và kiểm soát viên chất lượng sản phẩm, hàng hóa

Chuẩn hóa hoạt động đào tạo nhân lực chuyên môn

Thông tư số 47/2026/TT-BKHCN ngày 31/7/2026 quy định hoạt động đào tạo chuyên môn đối với nhiều nhóm nhân lực quan trọng trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Các đối tượng được quy định gồm: chuyên gia đánh giá hệ thống quản lý; chuyên gia đánh giá chứng nhận sản phẩm; chuyên gia xác nhận giá trị sử dụng; chuyên gia kiểm tra xác nhận; thử nghiệm viên; giám định viên; chuyên gia năng suất chất lượng; kiểm soát viên chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Thông tư đồng thời quy định về tiêu chí năng lực, công bố năng lực, tổ chức đào tạo, đánh giá kết quả đào tạo, cấp và quản lý chứng chỉ của cơ sở đào tạo; qua đó tạo cơ sở thống nhất trong tổ chức đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ hoạt động tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Đa dạng hình thức đào tạo, tăng tính thực tiễn

Một điểm đáng chú ý của Thông tư là khóa đào tạo có thể được tổ chức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp và trực tuyến.

Đối với hình thức trực tuyến hoặc kết hợp, cơ sở đào tạo phải bảo đảm các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật phục vụ dạy, học, kiểm tra, đánh giá; xác thực người học; kiểm soát thời lượng; lưu vết quá trình đào tạo; bảo mật thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân; đồng thời đáp ứng yêu cầu về thực hành và thảo luận theo chương trình đào tạo.

Nội dung đào tạo phải phù hợp với khung chương trình, đề cương đào tạo chi tiết, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, phương pháp và quy trình chuyên môn tương ứng; đồng thời được rà soát, cập nhật khi có sự thay đổi của pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc yêu cầu chuyên môn.

Phương pháp đào tạo được định hướng theo hướng kết hợp giữa lý thuyết với thảo luận, bài tập tình huống và thực hành, giúp học viên không chỉ nắm kiến thức mà còn có khả năng vận dụng trong công việc thực tế.

(Ảnh minh họa: Đào tạo, thực hành nghiệp vụ đánh giá và thử nghiệm theo yêu cầu tiêu chuẩn)

Nội dung đào tạo gắn với yêu cầu quản lý chất lượng hiện nay

Đối với đào tạo nghiệp vụ kiểm soát viên chất lượng sản phẩm, hàng hóa, khung chương trình có các nội dung quan trọng như:

• Tổng quan về quản lý nhà nước và pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa;
• Kiểm tra nhãn hàng hóa và thông tin sản phẩm;
• Kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong sản xuất;
• Kiểm tra chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường;
• Kiểm tra chất lượng hàng hóa nhập khẩu;
• Đánh giá sự phù hợp và đo lường trong hoạt động kiểm tra;
• Lấy mẫu, quản lý mẫu và giám sát thử nghiệm;
• Quản lý rủi ro, hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc;
• Xử lý vi phạm và hoàn thiện hồ sơ kiểm tra;
• Chuyển đổi số trong hoạt động kiểm tra;
• Thực hành tình huống tổng hợp và kiểm tra cuối khóa.

Những nội dung trên cho thấy yêu cầu đào tạo ngày càng gắn với thực tiễn quản lý, đặc biệt là quản lý rủi ro, hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số trong hoạt động kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Quy định cụ thể về đào tạo chuyên gia năng suất chất lượng

Đối với chuyên gia năng suất chất lượng, Thông tư quy định thời lượng đào tạo tối thiểu 09 ngày làm việc, tương đương 72 giờ đối với cấp độ chuyên gia năng suất chất lượng và 18 ngày làm việc, tương đương 144 giờ đối với cấp độ chuyên gia năng suất chất lượng trưởng.

Nội dung đào tạo bao gồm kiến thức và yêu cầu đối với chuyên gia năng suất chất lượng, các giải pháp năng suất chất lượng, kỹ năng tư vấn, đào tạo, nghiên cứu, thúc đẩy năng suất chất lượng và thực hành tại doanh nghiệp.

Đặc biệt, chương trình đào tạo cấp độ chuyên gia năng suất chất lượng trưởng có nội dung thực hành tại doanh nghiệp, trong đó học viên thực hiện khảo sát, xác định vấn đề năng suất chất lượng, phân tích dữ liệu, đề xuất giải pháp và trình bày kết quả thực hành. Tổng thời lượng chương trình là 144 giờ.

Quy định này góp phần chuyển mạnh từ đào tạo thiên về lý thuyết sang đào tạo gắn với thực tiễn, giúp hình thành đội ngũ chuyên gia có khả năng trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả hoạt động.

Thời lượng và yêu cầu đối với khóa đào tạo kiểm soát viên chất lượng

Đối với khóa đào tạo nghiệp vụ kiểm soát viên chất lượng sản phẩm, hàng hóa, thời lượng tối thiểu là 05 ngày làm việc, tương đương 40 giờ và tối đa 10 ngày làm việc, tương đương 80 giờ.

Chương trình đào tạo được thiết kế theo hướng trang bị đồng bộ kiến thức pháp luật, nghiệp vụ kiểm tra, kỹ năng lấy mẫu, quản lý mẫu, giám sát thử nghiệm, xử lý tình huống và lập hồ sơ kiểm tra.

Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao năng lực đội ngũ thực hiện nhiệm vụ kiểm soát chất lượng sản phẩm, hàng hóa, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về chất lượng.

Chú trọng đánh giá thực chất, cấp chứng chỉ đúng quy định

Thông tư quy định học viên phải tham gia tối thiểu 80% tổng thời lượng đào tạo.

Kiểm tra cuối khóa được thực hiện bằng bài kiểm tra viết theo hình thức tự luận hoặc kết hợp tự luận và trắc nghiệm. Bài kiểm tra được chấm theo thang điểm 100; học viên đạt yêu cầu khi đạt từ 70 điểm trở lên và trường hợp bài kiểm tra gồm các phần độc lập thì không có phần nào dưới 50% số điểm của phần đó.

Chứng chỉ chỉ được cấp cho học viên đáp ứng các yêu cầu của khóa đào tạo. Chứng chỉ phải bảo đảm các thông tin cần thiết để xác định khóa học, nội dung hoặc tiêu chuẩn đào tạo, thời lượng, ngày cấp và thông tin nhận diện để phục vụ tra cứu.

Đáng lưu ý, chứng chỉ đào tạo không thay thế chứng chỉ hành nghề, quyết định bổ nhiệm hoặc điều kiện hành nghề theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Nâng cao trách nhiệm của cơ sở đào tạo

Thông tư đặt ra yêu cầu đối với cơ sở đào tạo phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực và đầy đủ của thông tin đã công bố; chỉ tổ chức khóa đào tạo trong phạm vi năng lực đã công bố và theo chương trình, đề cương đào tạo chi tiết đã được phê duyệt.

Cơ sở đào tạo cũng phải xây dựng, quản lý tài liệu đào tạo; bảo đảm năng lực của đội ngũ giảng viên; tổ chức đào tạo, kiểm tra, đánh giá và cấp chứng chỉ theo đúng quy định. Nội dung đào tạo phải được cập nhật khi pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc yêu cầu chuyên môn có thay đổi.

Việc quy định rõ trách nhiệm của cơ sở đào tạo góp phần nâng cao tính minh bạch, chất lượng và giá trị của hoạt động đào tạo chuyên môn trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Ý nghĩa đối với tổ chức, doanh nghiệp và cơ quan quản lý

Thông tư số 47/2026/TT-BKHCN có ý nghĩa thiết thực trong việc xây dựng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ hoạt động tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Đối với doanh nghiệp, việc có đội ngũ cán bộ, chuyên gia được đào tạo bài bản về năng suất, chất lượng, đánh giá sự phù hợp và các công cụ quản lý chất lượng sẽ góp phần nâng cao năng lực quản trị, giảm chi phí, cải tiến quy trình, nâng cao chất lượng sản phẩm và sức cạnh tranh.

Đối với các tổ chức đánh giá sự phù hợp, phòng thử nghiệm, tổ chức giám định, quy định mới tạo cơ sở để chuẩn hóa hoạt động đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ thực hiện đánh giá, thử nghiệm và giám định.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, việc chuẩn hóa đào tạo kiểm soát viên chất lượng sản phẩm, hàng hóa góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thực hiện công tác kiểm tra, hậu kiểm và quản lý chất lượng trên thị trường.

Đặc biệt, việc đưa các nội dung như quản lý rủi ro, hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số vào chương trình đào tạo cho thấy định hướng đổi mới phương thức quản lý chất lượng theo hướng hiện đại, chủ động và dựa trên dữ liệu.

Chủ động chuẩn bị cho việc triển khai từ ngày 20/9/2026

Thông tư số 47/2026/TT-BKHCN có hiệu lực từ ngày 20/9/2026. Các cơ sở đào tạo, tổ chức đánh giá sự phù hợp, phòng thử nghiệm, tổ chức giám định, doanh nghiệp và các cơ quan, đơn vị có liên quan cần chủ động nghiên cứu các quy định mới để chuẩn bị và tổ chức thực hiện phù hợp.

Đối với các tổ chức, doanh nghiệp có nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ chuyên môn về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng và năng suất chất lượng, việc lựa chọn cơ sở đào tạo có năng lực, chương trình phù hợp và thực hiện đúng quy định về đào tạo, đánh giá, cấp chứng chỉ là yếu tố quan trọng để bảo đảm hiệu quả đào tạo.

Việc triển khai Thông tư số 47/2026/TT-BKHCN được kỳ vọng góp phần chuẩn hóa nguồn nhân lực, nâng cao năng lực chuyên môn, thúc đẩy năng suất và chất lượng, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và phục vụ hiệu quả hơn công tác quản lý nhà nước về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng trong giai đoạn mới.