Nội dung cốt lõi của Luật Năng lượng nguyên tử số 94/2025/QH15
1. Cấu trúc và phạm vi điều chỉnh
Luật Năng lượng nguyên tử số 94/2025/QH15 bao gồm 08 Chương và 73 Điều, quy định về phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử; bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân. Luật áp dụng cho mọi tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài tiến hành hoạt động trong lĩnh vực này tại Việt Nam. Điểm mới nổi bật là việc xác lập vị trí của điện hạt nhân như một cấu phần chiến lược trong phát triển điện lực quốc gia để bảo đảm an ninh cung cấp điện.
2. Chính sách phát triển và chuyển đổi số (Chương I & II)
Nhà nước ưu tiên đầu tư đa dạng hóa nguồn vốn cho nghiên cứu, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục tiêu hòa bình và phát triển bền vững. Điểm mới quan trọng là quy định về Chuyển đổi số (Điều 7), yêu cầu xây dựng nền tảng số quốc gia tích hợp về an toàn, an ninh để quản lý thống nhất và công khai dữ liệu. Luật có chính sách ưu đãi đặc biệt để thu hút nhân tài, chuyên gia trình độ cao và hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu trong lĩnh vực này.
3. An toàn, an ninh và văn hóa hạt nhân (Chương III)
Luật chuẩn hóa các khái niệm về Văn hóa an toàn và Văn hóa an ninh, đặt việc bảo vệ con người và môi trường lên hàng đầu. Các tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ phải chịu trách nhiệm chính về an toàn và phải thiết lập hệ thống giám sát, kiểm soát liều chiếu xạ nghiêm ngặt. Quy định mới yêu cầu các cơ sở phải duy trì năng lực ứng phó sự cố và bảo mật thông tin liên quan đến hệ thống bảo vệ an ninh mạng.
4. Quy định về Nhà máy điện hạt nhân và Lò phản ứng (Chương IV)
Chương này quy định chặt chẽ quy trình từ lựa chọn địa điểm, thiết kế, xây dựng đến vận hành thử và chấm dứt hoạt động. Việc phê duyệt địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân phải phù hợp với quy hoạch quốc gia và bảo đảm an toàn cho dân cư, quốc phòng, an ninh. Điểm mới là yêu cầu chủ đầu tư phải lập báo cáo phân tích an toàn xuyên suốt vòng đời dự án và có năng lực tài chính bảo đảm nghĩa vụ pháp lý.
5. Cấp phép, Thanh tra và Thanh sát hạt nhân (Chương V & VI)
Luật quy định quy trình khai báo, cấp giấy phép và chứng chỉ hành nghề dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử minh bạch. Công tác thanh tra, kiểm tra được thực hiện định kỳ hoặc đột xuất để phát hiện sớm các nguy cơ mất an toàn. Một nội dung quan trọng là Thanh sát hạt nhân (Chương VI) nhằm thực hiện cam kết quốc tế về việc không phổ biến vũ khí hạt nhân và kiểm soát chặt chẽ vật liệu hạt nhân nguồn.
6. Ứng phó sự cố và Bồi thường thiệt hại (Chương VII)
Luật yêu cầu xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố ở ba cấp: cơ sở, cấp tỉnh và cấp quốc gia để chủ động xử lý các tình huống khẩn cấp. Điểm mới về trách nhiệm dân sự là áp dụng nguyên tắc trách nhiệm khách quan (không cần lỗi) đối với chủ sở hữu hoặc tổ chức vận hành khi có thiệt hại hạt nhân xảy ra. Thời hiệu khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại hạt nhân là 30 năm đối với thiệt hại về tính mạng, sức khỏe.
7. Điều khoản thi hành và Chuyển tiếp (Chương VIII)
Luật Năng lượng nguyên tử 2025 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2026. Luật này thay thế Luật Năng lượng nguyên tử số 18/2008/QH12. Các tổ chức, cá nhân đã được cấp giấy phép trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục thực hiện đến hết thời hạn ghi trên giấy phép; các hồ sơ đang xử lý sẽ thực hiện theo quy định chuyển tiếp để bảo đảm quyền lợi hợp pháp.
